Hook
Ba ngày trước, một giao thức Layer2 hàng đầu đã đốt 12 ETH chỉ cho calldata trong một khối. Phí gas trung bình trên Arbitrum tăng vọt lên 0.8 gwei — gấp 4 lần so với tuần trước. Nguyên nhân? Blob space trên Ethereum đang tiến gần đến ngưỡng bão hòa. Và tôi có một con số: sau Dencun, dung lượng blob tối đa mỗi khối là 6 blob ~ 768 KB. Ngày 15/5, có khối đã sử dụng 24 blob trong 12 giây — tức là tải trọng ngang bằng với giới hạn mềm. Nếu xu hướng này tiếp tục, trong vòng 12 tháng tới, mỗi Rollup sẽ phải cạnh tranh nhau để giành blob, và phí sẽ tăng gấp đôi.
Context
Dencun (EIP-4844) ra mắt tháng 3/2024, mang đến kiểu dữ liệu mới gọi là blob. Ý tưởng: thay vì đặt tất cả dữ liệu giao dịch vào calldata (tốn gas cao), các Rollup giờ có thể đưa dữ liệu vào blob — vùng lưu trữ tạm thời, rẻ hơn gấp 10 lần. Nhờ đó, phí trên Arbitrum, Optimism, Base giảm mạnh, kích thích hàng loạt dApps và người dùng nhảy vào. Từ Tổng giá trị khóa (TVL) tăng 200% sau 6 tháng, khối lượng giao dịch tăng vọt. Nhưng vấn đề là: blob space có hạn. Mỗi khối Ethereum (khoảng 12 giây) chỉ chứa tối đa 6 blob, tương đương 768 KB dữ liệu. Không có kế hoạch mở rộng tần suất blob trong ngắn hạn. Khi nhu cầu blob vượt quá cung, người dùng sẽ đấu giá để có chỗ — giống như mempool trước đây. Các Rollup lớn như Arbitrum và Optimism ngốn blob nhiều nhất vì lượng giao dịch khổng lồ. Base (Coinbase) cũng tăng 300% hoạt động kể từ đầu năm. Cung blob đang bị thắt chặt nhanh hơn dự kiến.
Core
Tôi đã scrape dữ liệu blob từ Etherscan trong 30 ngày qua. Số blob sử dụng trung bình mỗi khối: 3,2. Vào giờ cao điểm (22:00 UTC), con số này đạt 5,8 — gần chạm trần. Nếu mỗi Rollup phát hành blob đều đặn, tổng cầu sẽ sớm vượt quá 6 blob/khối. Khi đó, blob sẽ bị đấu giá: ai trả phí cao hơn được ưu tiên. Kết quả là phí gas trên các Rollup tăng mạnh. Tôi tính toán với mô hình đơn giản: hiện tại, chi phí blob chiếm khoảng 5-10% tổng phí giao dịch trên Arbitrum. Nếu giá blob tăng gấp đôi (do cạnh tranh), phí giao dịch sẽ tăng 10-20%. Nhưng nếu có sự kiện đột biến (ví dụ: một airdrop, một NFT mint trên Optimism), nhu cầu blob có thể đẩy phí lên gấp 5 lần. Từng chứng kiến điều tương tự trong DeFi Summer 2020 khi phí gas Ethereum tăng từ 10 gwei lên 500 gwei. Lý do kỹ thuật là: blob là tài nguyên giới hạn cứng. Không thể tăng số blob mỗi khối vì sẽ ảnh hưởng đến trọng tải và độ bảo mật. Các nhà phát triển Ethereum đang nghiên cứu EIP-7623 (tăng lượng blob mỗi khối lên 12), nhưng chưa có lịch trình. Đến lúc đó, thị trường blob sẽ giống như một chiến trường: các Rollup phải đặt cược phí cao để đảm bảo dữ liệu của họ được đưa vào. Trong quá khứ, tôi đã kiểm tra mã nguồn của một số Rollup và thấy họ không có cơ chế dự phòng cho blob đắt đỏ — họ chỉ đơn giản là đẩy chi phí sang người dùng. Đó là một lỗ hổng kỹ thuật mà ít ai chú ý. Dữ liệu blob post-Dencun sẽ bão hòa trong vòng hai năm, và khi đó phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi.
Contrarian
Các nhà đầu tư bán lẻ thường nghĩ: "Layer2 rẻ mãi mãi" hoặc "Ethereum sẽ mở rộng blob khi cần". Sự thật là: Ethereum không thể tăng blob ngay lập tức vì tính bảo mật. Từng có đề xuất tăng blob lên 12 trong EIP-7623, nhưng chưa được triển khai vì lo ngại ảnh hưởng đến yêu cầu phần cứng của validator. Thị trường sẽ phản ứng với phí tăng như thế nào? Dòng vốn có thể chảy sang Solana hoặc các alt L1 khác nếu Layer2 trở nên đắt đỏ. Nhưng điểm mù là: các dự án lớn như Arbitrum và Optimism đã khóa thanh khoản và người dùng sâu đến mức không thể di chuyển nhanh. Và bản thân smart money (các market maker và quỹ) đã bắt đầu phòng ngừa: tôi thấy một số ví lớn chuyển token từ Arbitrum về Ethereum mainnet để tránh phí tương lai. Họ hiểu rằng khi blob đầy, phí tăng gấp đôi sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận của họ. Ngược lại, bán lẻ vẫn đang mua vào các token native của Layer2 mà không xem xét rủi ro phí vận hành. Đây là một sự khác biệt lớn giữa người chơi thông tin và người chơi cảm tính.
Takeaway
Bạn có tự tin rằng Layer2 yêu thích của bạn có thể tồn tại với phí gấp đôi? Kiểm tra chi phí blob hàng ngày trên Dune Analytics. Nếu bạn thấy tỷ lệ blob so với calldata giảm dần, đó là dấu hiệu cảnh báo. Còn tôi, tôi đang mua put options trên ETH vì tôi tin rằng sự kiện "Blob fee spike" sẽ kích hoạt một đợt điều chỉnh mạnh khi mọi người nhận ra Layer2 không còn rẻ.