Hồi tháng trước, tôi ngồi trong một quán cà phê ở Bangsar, Kuala Lumpur, lướt qua một tin nhắn từ một người bạn đang làm việc tại một trong những nhà sản xuất máy đào ASIC hàng đầu.
"Bọn tôi đang gặp vấn đề với nguồn cung cấp cobalt. Đàm phán ở Congo bị đình trệ vì Ebola."
Lúc đó, tôi chỉ nghĩ đơn giản: một tin tức địa chính trị nữa. Nhưng rồi, khi đọc báo cáo từ Crypto Briefing về việc đàm phán khoáng sản do Mỹ hậu thuẫn ở Cộng hòa Dân chủ Congo bị gián đoạn, tôi nhận ra một điều. Thị trường đang hoàn toàn lờ đi một trong những rủi ro mang tính cấu trúc nhất đối với ngành khai thác Bitcoin kể từ sau lệnh cấm của Trung Quốc.
Bối cảnh
Vấn đề không nằm ở việc một vài container máy đào bị chậm trễ. Vấn đề nằm ở chỗ, toàn bộ chuỗi cung ứng cho thế hệ máy đào tiếp theo đang bị đe dọa. Cobalt, một khoáng chất quan trọng trong việc sản xuất chip và tản nhiệt cho ASIC, được khai thác chủ yếu ở Congo. Và khi dịch Ebola bùng phát trở lại, các cuộc đàm phán về hợp đồng khai thác giữa chính phủ Congo và các tập đoàn phương Tây đã bị đình chỉ. Giới phân tích đang chăm chăm vào giá Bitcoin, vào halving, vào việc ETF có được chấp thuận hay không. Họ quên mất một sự thật trần trụi: Để có những cỗ máy đào mới, bạn cần có cobalt.
Phân Tích Cốt Lõi
Hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Khoảng 70% nguồn cung cobalt toàn cầu đến từ Congo. Các nhà máy sản xuất máy đào, từ Bitmain, MicroBT cho đến Canaan, đều phụ thuộc vào chuỗi cung ứng này. Nếu các cuộc đàm phán bị đình trệ kéo dài, điều gì sẽ xảy ra?
Thứ nhất, chi phí sản xuất cho thế hệ máy đào 3nm hoặc 2nm tiếp theo sẽ tăng vọt. Tản nhiệt bằng cobalt là loại vật liệu có hiệu suất cao nhất hiện nay. Nếu không có nó, các nhà sản xuất buộc phải chuyển sang các giải pháp thay thế kém hiệu quả hơn, hoặc chấp nhận tỷ lệ lỗi cao hơn, đẩy giá thành máy lên cao.
Thứ hai, và đây là điều nghịch lý, cuộc khủng hoảng này thực sự củng cố vị thế của các nhà sản xuất Trung Quốc. Hãy nhìn vào bản đồ chuỗi cung ứng: Trung Quốc, thông qua các tập đoàn như CMOC Group, kiểm soát phần lớn sản lượng cobalt của Congo. Trong khi các đối tác phương Tây phải ngồi vào bàn đàm phán và bị mắc kẹt, các nhà máy ở Thâm Quyến và Thành Đô vẫn có thể ưu tiên nguồn cung cho các khách hàng nội địa hoặc các quỹ khai thác có mối quan hệ thân thiết.
Hãy tưởng tượng kịch bản này: Một công ty khai thác ở Bắc Mỹ đặt hàng 10.000 máy đào S21. Họ được thông báo rằng thời gian giao hàng bị kéo dài thêm 3 tháng vì chi phí nguyên liệu đầu vào tăng. Trong khi đó, một công ty khai thác ở Tân Cương, Trung Quốc, dễ dàng có được lô hàng tương tự với giá cạnh tranh hơn. Khoảng cách năng lực cạnh tranh giữa các thợ đào phương Tây và Trung Quốc, vốn đã bị thu hẹp sau lệnh cấm năm 2021, giờ đây lại một lần nữa bị nới rộng.
Thị trường chưa định giá điều này. Nhìn vào giá cổ phiếu của các công ty khai thác niêm yết như Riot Platforms hay Marathon Digital, không có dấu hiệu hoảng loạn nào. Mọi người đang mải mê với câu chuyện "froth" của thị trường tăng giá. Họ quên rằng, sức khỏe của một mạng lưới Proof-of-Work phụ thuộc vào sức khỏe của chuỗi cung ứng phần cứng của nó.
Góc Nhìn Nghịch Lý
Đây là thời điểm để kiểm tra niềm tin của bạn vào sự phi tập trung. Nếu bạn cho rằng Bitcoin là một hệ thống phi tập trung, thì việc nguồn cung cấp năng lượng tính toán (hashrate) bị phụ thuộc vào một quốc gia (Trung Quốc) và một loại khoáng sản nhạy cảm (cobalt) là một vết rạn nứt nghiêm trọng. Lời hứa về một mạng lưới không biên giới đang bị thách thức bởi một lô hàng máy đào bị kẹt lại ở cảng vì một cuộc họp đàm phán thất bại.
Tôi không mua câu chuyện "thị trường sẽ tự điều chỉnh". Ngành khai thác đã chứng minh nó có khả năng thích ứng đáng kinh ngạc, nhưng lần này, rủi ro mang tính địa chính trị cao hơn nhiều. Nguồn cung cobalt không thể được thay thế chỉ sau một đêm. Các mỏ ở Úc hay Canada cần nhiều năm để đi vào hoạt động.
Kết Luận & Takeaway
Vậy, điều này có ý nghĩa gì với chúng ta? Ngay bây giờ, nếu bạn là một thợ đào, hoặc đang nắm giữ cổ phiếu của các công ty khai thác, bạn cần đặt ra một câu hỏi khác, không phải về giá Bitcoin, mà về khả năng tiếp cận phần cứng. Cuộc khủng hoảng Cobalt này không phải là một sự kiện đen tối, mà là một bài kiểm tra áp lực về khả năng phục hồi của toàn bộ hệ sinh thái. Và nếu tôi phải đưa ra một phán đoán, tôi tin rằng trong vòng 6 tháng tới, sự chênh lệch về chi phí khai thác giữa các khu vực sẽ trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Đó là lúc chúng ta thấy ai thực sự sở hữu "quyền lực" trong thế giới phi tập trung này.
