Một buổi sáng tháng Ba, tôi nhận được tin nhắn từ một đồng nghiệp cũ ở Silicon Valley: "Sắp tới có vài cái tên lớn lên sàn, nhưng mà sao thấy giá trị của Anthropic lại cao hơn OpenAI nhỉ?" Tôi mở link BlockBeats ra đọc, và rồi không thể rời mắt. Một danh sách dài các công ty AI — OpenAI, Anthropic, DeepSeek, Perplexity, Moon's Dark Side, Baichuan, StepStar — tất cả đều đang chạy đua cho đợt IPO trong vòng 2-3 năm tới. Với tổng giá trị lên tới hàng nghìn tỷ nhân dân tệ, đây có thể là làn sóng IPO công nghệ lớn nhất kể từ thời dot-com. Nhưng với tư cách một người đã chứng kiến cả chu kỳ bùng nổ và sụp đổ của blockchain, tôi tự hỏi: Liệu những con số này có thực sự phản ánh giá trị cốt lõi, hay chỉ là một lớp bọt mới được thổi phồng? Và quan trọng hơn, điều này sẽ tác động thế nào đến thế giới phi tập trung mà tôi đang theo đuổi?
Context: Bức tranh toàn cảnh về cuộc đua IPO AI
Trước hết, hãy nhìn vào bức tranh mà bài báo phác họa. Theo thông tin rò rỉ, OpenAI dự kiến nộp đơn IPO vào quý 4/2026, với định giá sau vòng gọi vốn mới nhất lên tới 8520 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1170 tỷ USD). Anthropic còn 'khủng' hơn: 9650 tỷ nhân dân tệ (1330 tỷ USD) và cũng nhắm đến khung thời gian tương tự. Perplexity — công cụ tìm kiếm AI — đã huy động thêm 2 tỷ nhân dân tệ trong vòng gần đây, nâng định giá lên 210 tỷ, và có thể IPO sớm nhất vào cuối 2026. Ở Trung Quốc, DeepSeek (710 tỷ định giá trước vòng mới), Moon's Dark Side (230 tỷ Post-money), Baichuan (130 tỷ), StepStar (150 tỷ) đều đang chuẩn bị cho các đợt niêm yết tại Thượng Hải, Hồng Kông hoặc Thâm Quyến trong giai đoạn 2027-2028.
Điều đáng chú ý là các con số này có sự bất thường rõ rệt: OpenAI — công ty tiên phong với ChatGPT — lại có định giá thấp hơn Anthropic dù đã huy động tổng cộng 1800 tỷ, cao hơn nhiều so với 1320 tỷ của Anthropic. Phải chăng thị trường đang đặt cược rằng Anthropic với triết lý 'AI an toàn' sẽ chiếm ưu thế trong dài hạn? Hay đây chỉ là sai sót do số liệu rò rỉ? Dù thế nào, nó cho thấy tâm lý đầu cơ mạnh mẽ đang bao trùm.
Core: Phân tích kỹ thuật và giá trị từ góc nhìn của một 'kẻ hoài nghi có xây dựng'
Tôi đã dành 5 năm làm việc với các giao thức phi tập trung, và một điều tôi học được là: giá trị thực sự không đến từ câu chuyện, mà đến từ khả năng giải quyết vấn đề có thể đo lường được. Khi nhìn vào các công ty AI này, tôi thấy ba điểm mù lớn:
Thứ nhất, thiếu minh bạch về số liệu tài chính. Không bài báo nào — kể cả bài viết gốc — cung cấp doanh thu, lợi nhuận hay dòng tiền của các công ty. OpenAI và Anthropic có thể đang đốt hàng tỷ USD mỗi năm để duy trì cuộc đua mô hình. Nếu họ IPO mà không có lộ trình sinh lời rõ ràng, định giá hiện tại trở nên mong manh. Như trường hợp của nhiều dự án DeFi mà tôi từng audit: một giao thức có TVL khủng nhưng unit economics âm sẽ sụp đổ khi thị trường đảo chiều.
Thứ hai, áp lực từ chi phí hạ tầng. Không một AI nào tồn tại nếu không có sức mạnh tính toán. Đào tạo một mô hình như GPT-4 tiêu tốn hàng trăm triệu USD, và chi phí suy luận (inference) cũng không hề rẻ. Các công ty này sẽ phải dành phần lớn tiền IPO để mua GPU và thuê cloud. Ở Mỹ, họ dễ dàng tiếp cận H100 của Nvidia. Nhưng ở Trung Quốc, lệnh cấm xuất khẩu chip khiến DeepSeek, Baichuan phải phụ thuộc vào chip nội địa (Huawei Ascend, Cambricon) — hiệu suất kém hơn và chi phí cao hơn. Điều này tạo ra rào cản cạnh tranh khổng lồ, và tôi dự đoán nhiều công ty Trung Quốc sẽ phải hạ thấp kỳ vọng tăng trưởng.
Thứ ba, rủi ro quản trị và đạo đức. Các công ty AI — đặc biệt là OpenAI với cấu trúc 'lợi nhuận giới hạn' (capped profit) — sẽ phải đối mặt với câu hỏi hóc búa: Làm sao dung hòa giữa sứ mệnh 'AI vì nhân loại' và áp lực tối đa hóa lợi nhuận từ cổ đông? Nếu họ chọn ưu tiên lợi nhuận, niềm tin của cộng đồng (vốn là tài sản vô hình lớn nhất) sẽ bị xói mòn. Tôi đã thấy điều tương tự trong blockchain: nhiều dự án DeFi ban đầu mang tinh thần phi tập trung, nhưng sau khi nhận đầu tư từ VC, họ dần tập trung hóa để đáp ứng KPI.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác — Tại sao các công ty AI và blockchain có thể bổ sung cho nhau
Nhưng tôi không phải là người chỉ biết chỉ trích. Là một 'Evangelist' thực thụ, tôi tin rằng làn sóng IPO AI này có thể mang đến cơ hội cho hệ sinh thái blockchain, nếu chúng ta biết nhìn xa hơn. Hãy suy nghĩ: Khi các 'gã khổng lồ' AI lên sàn, họ sẽ có tiền mặt dồi dào để đầu tư vào hạ tầng. Và một trong những hạ tầng quan trọng nhất chính là phi tập trung hóa dữ liệu và tính toán. Các mô hình AI hiện tại hoàn toàn phụ thuộc vào các trung tâm dữ liệu tập trung — một điểm thất bại duy nhất. Nếu một phần chi phí IPO được dùng để xây dựng mạng lưới tính toán phi tập trung (như Render Network, Akash Network, hoặc các giao thức tính toán bảo mật), thì đó sẽ là cú hích lớn cho toàn bộ ngành.
Hơn nữa, các công ty AI sẽ cần các giải pháp xác thực nguồn gốc dữ liệu để chống lại deepfake và tin giả. Blockchain, với tính bất biến, là công cụ lý tưởng. Tôi đã từng tư vấn cho một dự án NFT về bảo tồn rừng Amazon, và nhận ra rằng công nghệ sổ cái phân tán có thể giúp ghi lại lịch sử huấn luyện mô hình, đảm bảo tính minh bạch về dữ liệu đào tạo. Nếu một startup AI nào đó kết hợp cơ chế on-chain để chứng minh dữ liệu sạch, họ sẽ có lợi thế cạnh tranh khổng lồ trước các đối thủ 'hộp đen'.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ cho những người chơi dài hạn
Đối với tôi, đây không phải lúc để mua theo cảm xúc hay sợ bỏ lỡ (FOMO). Làn sóng IPO AI chắc chắn sẽ tạo ra sự sôi động trên thị trường chứng khoán, nhưng các nhà đầu tư thông minh nên nhìn vào những gì nằm bên dưới lớp sơn hào nhoáng. Hãy đặt câu hỏi: Liệu định giá cao ngất ngưởng có được hỗ trợ bởi doanh thu thực tế? Liệu công ty có lộ trình rõ ràng để vượt qua thách thức về chip và quy định? Và quan trọng nhất — họ có sẵn sàng hợp tác với hệ sinh thái phi tập trung để xây dựng một tương lai AI vừa mạnh mẽ vừa công bằng?
Tôi sẽ theo dõi sát sao các tài liệu S-1 của OpenAI và Anthropic khi chúng được công bố. Nếu họ tiết lộ kế hoạch sử dụng blockchain để quản lý danh tính AI hoặc xác thực nội dung, đó sẽ là tín hiệu mua mạnh mẽ. Nếu không, tôi sẽ giữ tiền mặt và chờ đợi cơ hội từ những 'chú chim non' biết tận dụng sức mạnh của Web3. Bởi suy cho cùng, giá trị bền vững không nằm ở những con số trên bảng định giá, mà ở khả năng phục vụ con người mà không làm tổn thương các nguyên tắc căn bản của tự do và minh bạch.
--- Trần Trang, Austin, Texas. Tháng 3/2026.