Tuần trước, khi Microsoft và Alphabet công bố báo cáo tài chính quý 3/2024, tôi đang ngồi trong văn phòng tại Nairobi, theo dõi dòng tiền từ các quỹ ETF Bitcoin. Một con số khiến tôi dừng lại: chi tiêu vốn (CapEx) cho AI của hai gã khổng lồ này tăng 45% so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng trưởng doanh thu từ mảng cloud AI lại chậm lại, chỉ đạt 12%. Đây không phải là một sự cố đơn lẻ. Trong 30 ngày qua, ít nhất 5 quỹ đầu tư mạo hiểm lớn tại Thung lũng Silicon đã cắt giảm 20% cam kết đầu tư vào các startup AI giai đoạn muộn. Thị trường đang thì thầm: liệu cơn sốt đầu tư AI đã chạm đỉnh? Và nếu vậy, điều đó có ý nghĩa gì với dòng vốn đang chảy vào crypto – một tài sản vĩ mô nhạy cảm với thanh khoản toàn cầu?
Hãy cùng tôi nhìn vào bản đồ thanh khoản toàn cầu hiện tại. Lãi suất của Fed vẫn ở mức 5.5%, nhưng kỳ vọng cắt giảm vào cuối năm 2024 đang làm giảm chi phí vốn. Trong môi trường này, các tài sản rủi ro như cổ phiếu công nghệ và crypto thường hưởng lợi. Tuy nhiên, một hiện tượng mới đang xuất hiện: sự dịch chuyển vốn từ “câu chuyện tăng trưởng bằng mọi giá” sang “hiệu quả vốn”. Điều này được thể hiện qua chỉ số NASDAQ 100 giảm 3.5% trong tháng 10, bất chấp lợi suất trái phiếu giảm. Nhà đầu tư đang đặt câu hỏi: AI có thực sự tạo ra lợi nhuận xứng đáng với 200 tỷ USD đã đổ vào hạ tầng? Hay đó chỉ là một bong bóng khác như ICO năm 2017?
Tôi đã chứng kiến điều tương tự vào năm 2017, khi tôi 30 tuổi, dẫn dắt đội đánh giá ICO tại Nairobi. Dự án KriptoConnect huy động được 50.000 USD từ quỹ của tôi, nhưng thất bại vì thiếu khung pháp lý. Bài học đó dạy tôi rằng: dòng vốn đầu tư mạo hiểm luôn đi theo chu kỳ thanh khoản, và khi một câu chuyện lớn (như ICO, DeFi hay NFT) đạt đỉnh, sự điều chỉnh là không thể tránh khỏi. AI cũng không ngoại lệ. Nhưng khác với ICO, AI có nền tảng công nghệ thực sự mạnh mẽ. Vậy tại sao tôi lại tin rằng sự chậm lại của đầu tư AI có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa đến crypto? Câu trả lời nằm ở cấu trúc vốn.
Hãy nhìn vào dòng tiền từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC). Theo dữ liệu từ PitchBook, tổng vốn VC toàn cầu đổ vào AI trong 9 tháng đầu năm 2024 đạt 95 tỷ USD, chiếm 38% tổng vốn VC. Trong cùng kỳ, vốn vào crypto chỉ 8.2 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với đỉnh 30 tỷ USD năm 2021. Điều này cho thấy một sự cạnh tranh trực tiếp: AI đang hút phần lớn thanh khoản đầu cơ. Nếu AI chững lại, một phần vốn này có thể quay trở lại crypto. Nhưng liệu có đơn giản như vậy? Không. Bởi vì các quỹ VC không chỉ chuyển tiền từ ngành này sang ngành khác; họ thay đổi khẩu vị rủi ro. Khi một lĩnh vực chủ chốt như AI cho thấy dấu hiệu bão hòa, toàn bộ thị trường VC sẽ thận trọng hơn, và crypto – vốn được coi là rủi ro cao hơn AI – có thể bị ảnh hưởng tiêu cực trước khi được hưởng lợi.
Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn chia sẻ. Đa số cho rằng sự suy giảm của AI sẽ làm giảm dòng vốn vào công nghệ nói chung, kéo crypto xuống. Nhưng họ bỏ qua một yếu tố quan trọng: crypto đang trở thành một tài sản vĩ mô độc lập hơn. Kể từ khi Bitcoin ETF được phê duyệt vào tháng 1/2024, tương quan giữa Bitcoin và NASDAQ đã giảm từ 0.6 xuống 0.35 (theo dữ liệu của CoinMetrics). Điều này có nghĩa là Bitcoin không còn đơn thuần là “cổ phiếu công nghệ beta cao” nữa. Nó đang bắt đầu phản ứng với các yếu tố riêng: dòng vốn ETF, khung pháp lý, và nhu cầu phòng ngừa rủi ro tiền tệ. Trong bối cảnh AI chậm lại, nếu Fed cắt giảm lãi suất, dòng vốn tìm kiếm lợi suất có thể chảy vào các tài sản “khan hiếm” như Bitcoin, thay vì các startup AI chưa có lợi nhuận.
Tôi nhớ lại năm 2022, khi thị trường gấu tàn phá danh mục đầu tư của tôi. Tôi đã mất 30% giá trị danh mục, nhưng tôi không hoảng loạn. Tôi tổ chức các buổi hội thảo cho 20 phụ nữ trong ngành, dạy họ cách quản lý rủi ro và tầm quan trọng của cộng đồng. Kinh nghiệm đó cho tôi thấy rằng: trong mỗi cuộc khủng hoảng, có những cơ hội được sinh ra từ sự điều chỉnh. Với AI, sự chững lại sẽ không phải là một sự sụp đổ, mà là một sự tái cân bằng. Các công ty AI sẽ phải tập trung vào hiệu quả vốn, cắt giảm chi phí không cần thiết – giống như những gì đã xảy ra với crypto sau mùa hè DeFi 2020. Điều này có thể tạo ra một môi trường thuận lợi cho các giải pháp Layer 2 và ZK Rollup, vốn có chi phí chứng minh cao – một vấn đề tôi đã chỉ ra từ lâu. Khi các quỹ đầu tư trở nên thận trọng, họ sẽ tìm kiếm các dự án có đơn vị kinh tế rõ ràng, thay vì những câu chuyện huy động vốn lớn.
Vậy tôi đang thấy gì ở cuối đường hầm? Một sự phân nhánh. Trong ngắn hạn (3-6 tháng tới), nếu AI tiếp tục chững lại, crypto có thể chịu áp lực bán từ các quỹ đầu tư cần thanh khoản để bù đắp cho các khoản lỗ AI. Nhưng trong trung hạn (6-12 tháng), khi Fed hạ lãi suất và dòng vốn ETF Bitcoin duy trì ổn định, crypto sẽ hưởng lợi từ sự luân chuyển vốn. Điều quan trọng là chúng ta không nên đánh đồng crypto với AI. Crypto đã trưởng thành hơn, với cơ sở hạ tầng vững chắc hơn và một cộng đồng toàn cầu đang ngày càng hiểu rõ giá trị của tài sản phi tập trung.
Câu hỏi cuối cùng tôi muốn đặt ra cho bạn đọc: Liệu sự suy giảm đầu tư AI có phải là tiếng chuông báo hiệu sự kết thúc của kỷ nguyên “tăng trưởng bằng bất cứ giá nào”, hay nó chỉ đơn giản là một cơ hội để crypto chứng minh rằng mình không còn là em út trong gia đình tài sản số? Tôi đã sống qua ba chu kỳ crypto, và tôi biết rằng mỗi lần thị trường nghi ngờ, đó lại là lúc những người kiên nhẫn nhất thu hoạch.